FAPI PET/BT: Kanser Tanı ve Takibinde Yeni Bir Dönem

FAPI PET CT: Kanser Tanı ve Takibinde Yeni Bir Dönem

Kanser, dünya genelinde önde gelen ölüm nedenlerinden biri olmaya devam etmektedir. Erken tanı ve doğru evreleme, kanser tedavisinin başarısında kritik rol oynamaktadır. Son yıllarda tıbbi görüntüleme teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, kanser tanısı ve takibinde önemli ilerlemeler sağlamıştır. Bu gelişmelerden biri de Fibroblast Aktivasyon Proteini İnhibitörü (FAPI) ile yapılan Pozitron Emisyon Tomografisi/Bilgisayarlı Tomografi (PET CT) görüntülemesidir. FAPI PET CT, geleneksel PET CT yöntemlerine göre bazı kanser türlerinde daha yüksek hassasiyet ve özgüllük sunarak, onkolojik görüntülemede yeni bir çığır açmaktadır.

FAPI PET CT Nedir?

FAPI PET CT, kanser hücrelerinin etrafındaki destekleyici doku olan tümör mikro çevresini hedef alan yenilikçi bir görüntüleme yöntemidir. Kanser hücreleri tek başlarına büyümezler; bağ dokusu hücreleri, kan damarları ve bağışıklık hücreleri gibi çeşitli hücrelerden oluşan bir mikro çevre tarafından desteklenirler. Bu mikro çevrede bulunan fibroblastlar, özellikle kanserle ilişkili fibroblastlar (CAF’ler), tümörün büyümesi, yayılması ve tedaviye direnç geliştirmesinde önemli rol oynar. FAPI, CAF’ler üzerinde yüksek oranda eksprese edilen bir yüzey proteinidir.

FAPI PET CT görüntülemesinde, özel olarak geliştirilmiş ve radyoaktif bir madde (genellikle Galyum-68 ile işaretlenmiş FAPI molekülü) ile işaretlenmiş bir FAPI inhibitörü kullanılır. Bu radyoaktif ilaç, damar yoluyla hastaya enjekte edilir. FAPI inhibitörü, vücutta dolaşarak CAF’ler üzerindeki FAPI proteinine yüksek bir özgüllükle bağlanır. PET/BT tarayıcısı, bu radyoaktif maddenin vücuttaki dağılımını ve yoğunlaştığı bölgeleri tespit ederek, tümör mikro çevresinin ve dolayısıyla kanserli dokunun görüntülenmesini sağlar. BT görüntüleri ise anatomik detayları sağlayarak, PET görüntülerindeki radyoaktif aktivitenin kesin olarak lokalize edilmesine yardımcı olur.

FAPI PET/BT Nasıl Çalışır?

FAPI PET/BT görüntüleme süreci birkaç aşamadan oluşur:

1. Hazırlık: Hastaya görüntüleme öncesinde genellikle kısa bir açlık süresi önerilir. Metal içeren eşyaların çıkarılması ve hamilelik/emzirme durumu hakkında bilgi verilmesi önemlidir.
2. İlaç Enjeksiyonu: Radyoaktif işaretli FAPI inhibitörü, genellikle kol damarından enjekte edilir. İlacın vücutta dağılması ve tümör mikro çevresindeki CAF’lere bağlanması için belirli bir süre (genellikle 60-90 dakika) beklenir. Bu süre zarfında hasta dinlenir.
3. Görüntüleme: Hasta, PET/BT tarayıcı cihazının masasına yatırılır. Tarayıcı, PET dedektörleri ve BT tarayıcısından oluşur. PET dedektörleri, radyoaktif FAPI inhibitörünün yaydığı pozitronları tespit ederek metabolik aktivite haritaları oluşturur. Eş zamanlı olarak yapılan BT taraması ise vücudun anatomik görüntülerini elde eder.
4. Görüntü Füzyonu ve Değerlendirme: Elde edilen PET ve BT görüntüleri özel yazılımlar aracılığıyla üst üste bindirilir (füzyon). Bu sayede, radyoaktif aktivitenin yoğun olduğu bölgelerin anatomik karşılıkları belirlenir. Nükleer tıp uzmanı ve radyologlar tarafından değerlendirilen bu görüntüler, kanserin varlığı, yaygınlığı, tedaviye yanıtı ve nüks durumu hakkında önemli bilgiler sağlar.
5. Raporlama: Görüntüleme sonuçları detaylı bir rapor halinde hazırlanır ve hastayı takip eden hekimi ile paylaşılır.

FAPI PET/BT’nin Avantajları:

FAPI PET/BT, geleneksel FDG (Florodeoksiglukoz) PET/BT gibi yaygın kullanılan onkolojik görüntüleme yöntemlerine göre çeşitli avantajlar sunmaktadır:

• Yüksek Tümör/Arka Plan Kontrastı: FAPI inhibitörleri, tümör mikro çevresindeki CAF’lere yüksek oranda bağlanırken, normal dokularda daha az tutulum gösterir. Bu durum, tümörlerin ve metastazların daha net bir şekilde görüntülenmesini ve küçük lezyonların bile tespit edilme olasılığını artırır. Özellikle FDG PET/BT’nin sınırlı kaldığı bazı tümör tiplerinde (örneğin, düşük dereceli gliomlar, prostat kanseri, karaciğer kanseri, gastrointestinal stromal tümörler), FAPI PET/BT daha üstün performans gösterebilir.
• Daha Hızlı Görüntüleme: FAPI inhibitörlerinin vücutta dağılımı ve tümör mikro çevresine bağlanması genellikle FDG’ye göre daha hızlı gerçekleşir. Bu da daha kısa görüntüleme süreleri ve dolayısıyla hasta konforunun artması anlamına gelir.
• Daha Az Artefakt: FDG PET/BT görüntülemesinde, enflamasyon veya enfeksiyon gibi durumlarda yanlış pozitif sonuçlar ortaya çıkabilir. FAPI PET/BT’nin tümör mikro çevresine daha özgü olması nedeniyle, bu tür yanlış pozitif sonuçların olasılığı daha düşüktür.
• Tedavi Yanıtının Değerlendirilmesinde Potansiyel Üstünlük: FAPI PET/BT, tümör mikro çevresindeki değişiklikleri daha iyi yansıtabilir. Bu özellik, kanser tedavisine yanıtın erken dönemde değerlendirilmesinde ve tedavi stratejilerinin ayarlanmasında önemli bir rol oynayabilir.
• Radyoterapi Planlamasında Yardımcı: FAPI PET/BT görüntüleri, tümörün ve çevresindeki kritik yapıların daha net bir şekilde belirlenmesine yardımcı olarak, radyoterapi planlamasının daha hassas bir şekilde yapılmasına olanak tanır.
• Teranostik Potansiyel: FAPI molekülleri sadece görüntüleme amacıyla değil, aynı zamanda tedavi amacıyla da kullanılabilme potansiyeline sahiptir. Radyoaktif bir tedavi edici izotop ile işaretlenmiş FAPI molekülleri, doğrudan tümör mikro çevresindeki CAF’leri hedef alarak tümör büyümesini kontrol altına alabilir. Bu alandaki araştırmalar hızla devam etmektedir.

FAPI PET/BT’nin Kullanım Alanları:

FAPI PET/BT, çeşitli kanser türlerinin tanı, evreleme, tedavi yanıtının değerlendirilmesi ve nüks takibinde umut vadeden bir görüntüleme yöntemidir. Başlıca kullanım alanları şunlardır:

• Gastrointestinal Sistem Kanserleri: Yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak, rektum, pankreas ve karaciğer kanserlerinin tanısı, evrelemesi ve tedavi takibinde FDG PET/BT’ye göre daha yüksek hassasiyet gösterebilir. Özellikle karaciğer metastazlarının ve peritoneal yayılımın saptanmasında faydalı olabilir.
• Jinekolojik Kanserler: Over (yumurtalık), rahim ve serviks (rahim ağzı) kanserlerinin evrelemesi, nüks tespiti ve tedavi yanıtının değerlendirilmesinde kullanılabilir.
• Prostat Kanseri: Özellikle tekrarlayan prostat kanserinin ve kemik metastazlarının saptanmasında FDG PET/BT’ye göre daha üstün olduğu gösterilmiştir.
• Baş ve Boyun Kanserleri: Bazı baş ve boyun kanseri türlerinin evrelemesi ve nüks takibinde faydalı olabilir.
• Akciğer Kanserleri: Özellikle küçük hücreli dışı akciğer kanserinin evrelemesi ve tedavi yanıtının değerlendirilmesinde kullanılabilir.
• Malign Melanom: Metastatik melanomun evrelemesi ve tedavi takibinde rol oynayabilir.
• Sarkomlar: Yumuşak doku ve kemik sarkomlarının tanısı, evrelemesi ve tedavi yanıtının değerlendirilmesinde umut vadeden sonuçlar sunmaktadır.
• Düşük Dereceli Gliomlar: Beyin tümörlerinin görüntülenmesinde FDG PET/BT’nin sınırlı kaldığı durumlarda FAPI PET/BT daha iyi kontrast sağlayabilir.
• Primeri Bilinmeyen Metastatik Kanserler: Primer tümörün kaynağının belirlenmesinde yardımcı olabilir.
• Tedaviye Dirençli Kanserler: Bazı tedaviye dirençli kanser türlerinde tümör mikro çevresini hedef alarak yeni tedavi stratejilerinin geliştirilmesine katkıda bulunabilir.

FAPI PET/BT, kanser tanı ve takibinde tümör mikro çevresini hedef alarak yeni bir perspektif sunan umut verici bir görüntüleme yöntemidir. Merkezimizde FAPI PET CT  tetkiki için hasta kabulü yapılmaktadır.  Tetkikin SGK kapsamı, özel sigorta detayları hakkında iletişim kanallarından bizlerle iletişime geçebilirsiniz.